Türkiye, Birleşmiş Milletler’in 31. iklim konferansı COP31’e Antalya’da ev sahipliği yapıyor. Türkiye zirvenin başkanlığını üstlenirken Avustralya müzakerelere liderlik ediyor. Bu yılki toplantı, küresel ısınmaya karşı ülkelerin atacağı adımlar açısından büyük önem taşıyor.
COP31, iklim krizinin etkilerinin giderek ağırlaştığı bir dönemde gerçekleşiyor. Aşırı hava olayları, kuraklık ve sıcaklık rekorları birçok ülkede ciddi sonuçlar doğuruyor. Ayrıca bilim insanları, küresel sıcaklık artışını 1,5 dereceyle sınırlama hedefinin giderek zorlaştığına dikkat çekiyor.
Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın (UNEP) son raporu da bu konuda önemli uyarılar içeriyor. Rapora göre dünya, 1,5 derece hedefini koruma fırsatının büyük bölümünü kaybetti. Ancak hızlı ve güçlü adımlar, uzun vadeli sıcaklık artışını yeniden sınırlayabilir.
Peki Antalya’daki COP31’de hangi konular öne çıkacak? Ülkeler iklim finansmanı, fosil yakıtlar ve adil dönüşüm konusunda uzlaşabilecek mi?
COP31’in başkanlığını Türkiye üstleniyor
COP, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’ne taraf ülkelerin konferansını ifade ediyor. Yaklaşık 200 ülke, bu platformda iklim politikalarını ve ortak hedefleri müzakere ediyor.
Türkiye’nin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, COP31 Başkanlığı görevini yürütüyor. Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen ise müzakerelere liderlik ediyor.
Bu görev paylaşımı, Türkiye ve Avustralya’yı zirvenin iki önemli aktörü haline getiriyor. Dolayısıyla Antalya’daki görüşmelerin sonucu, iki ülkenin diplomatik yaklaşımı açısından da önem taşıyor.
Adil geçiş mekanizması nasıl işleyecek?
COP31’in önemli gündemlerinden biri Belem-Antalya Adil Geçiş Mekanizması olacak. Ülkeler, geçen yıl Brezilya’nın Belem kentindeki COP30’da bu mekanizmayı kurma kararı aldı.
Adil geçiş, fosil yakıtlardan uzaklaşırken çalışanları ve ekonomik açıdan kırılgan bölgeleri korumayı amaçlıyor. Örneğin kömür madenlerinin kapanması, binlerce kişinin işini ve gelirini etkileyebilir. Benzer şekilde ağır sanayideki dönüşüm de yerel ekonomiler üzerinde baskı yaratabilir.
Bu nedenle mekanizmanın yalnızca emisyon azaltımına odaklanması yeterli olmayacak. İşçiler, kadınlar, gençler, yerli halklar ve diğer kırılgan gruplar da süreçte söz sahibi olmak istiyor.
Ancak mekanizmanın nasıl çalışacağı henüz netleşmedi. Finansman kaynakları, görev alanı ve fosil yakıtlardan çıkışla bağlantısı Antalya’da tartışılacak. Taraflar, bu başlıklarda ortak bir model oluşturmaya çalışacak.
İklim finansmanında anlaşmazlık yaşanabilir
İklim finansmanı, COP31’in en kritik müzakere konularından biri olacak. Gelişmiş ülkeler, tarihsel emisyonların büyük bölümünden sorumlu tutuluyor. Buna karşılık gelişmekte olan ülkeler, iklim krizinin ağır sonuçlarıyla daha sınırlı kaynaklarla mücadele ediyor.
COP29’da ülkeler önemli bir finansman hedefinde uzlaştı. Buna göre gelişmiş ülkeler, gelişmekte olan ülkelere sağladıkları yıllık finansmanı 2035’e kadar 300 milyar dolara çıkaracak.
Ayrıca ülkeler, kamu ve özel kaynakların katkısıyla yıllık finansmanın 1,3 trilyon dolara ulaşmasını hedefliyor.
Ancak bu hedeflerin nasıl uygulanacağı konusunda görüş ayrılıkları sürüyor. Gelişmekte olan ülkeler, gelişmiş devletlerin kamu bütçelerinden sağlayacağı desteği düzenli biçimde görüşmek istiyor. Buna karşılık gelişmiş ülkeler, özel sektörün ve alternatif kaynakların da sürece katılmasını savunuyor.
COP31’in taslak gündeminde gelişmekte olan ülkelerin talep ettiği ayrı finansman başlığı bulunmuyor. Bu nedenle Antalya’daki görüşmelerde finansman tartışmalarının öne çıkması bekleniyor.
Sera gazı emisyonları nasıl azaltılacak?
Azaltım Çalışmaları Programı (MWP), iklim müzakerelerinde doğrudan sera gazı salımlarına odaklanıyor. Ülkeler bu programı 2022’de düzenlenen COP27’de oluşturdu.
Ancak programın geleceği konusunda taraflar aynı görüşü paylaşmıyor. Bazı ülkeler, programın bilgi ve deneyim paylaşımına odaklanmasını istiyor. Diğer ülkeler ise daha güçlü siyasi kararlar ve somut emisyon azaltım adımları talep ediyor.
Üstelik programın mevcut süresi 2026 sonunda dolacak. Taraflar farklı bir karar almazsa çalışmalar bu tarihte sona erebilir. Bu nedenle COP31, programın geleceğini belirleyecek önemli bir aşama olacak.
Fosil yakıtlardan çıkış yeniden gündeme gelecek
Fosil yakıtlardan uzaklaşma konusu, iklim diplomasisinin en zorlu başlıkları arasında yer alıyor. Ülkeler, 2023’teki COP28’de fosil yakıtlardan uzaklaşma konusunda ilk kez ortak bir karar aldı.
Ardından COP30’da 80’den fazla ülke küresel bir çıkış yol haritası talep etti. Ancak petrol ve doğal gaz üretimine bağımlı ekonomilerle daha hızlı dönüşüm isteyen ülkeler arasında uzlaşma sağlanamadı.
Türkiye ve Avustralya da fosil yakıt üretimine yönelik planları nedeniyle sivil toplum kuruluşlarının eleştirileriyle karşılaşıyor. Bu nedenle iki ülkenin Antalya’daki yaklaşımı yakından izlenecek.
COP31 Başkanı Murat Kurum, doğrudan fosil yakıtlardan çıkış yerine yenilenebilir enerji yatırımlarının artırılmasına vurgu yapıyor. Bu yaklaşım, Antalya’da fosil yakıtlar konusunda kapsamlı bir takvim çıkıp çıkmayacağı sorusunu gündeme getiriyor.
İklim değişikliğine uyum için yeni adımlar atılacak mı?
İklim değişikliğiyle mücadele yalnızca sera gazı salımlarını azaltmayı kapsamıyor. Ülkelerin kuraklık, sel ve aşırı sıcaklık gibi risklere karşı hazırlık yapması da gerekiyor.
Paris Anlaşması, iklim değişikliğine uyumu küresel hedeflerden biri olarak tanımlıyor. Bu kapsamda çiftçilerin kuraklığa karşı korunması, şehirlerin aşırı sıcaklara hazırlanması ve altyapının seller karşısında güçlendirilmesi önem taşıyor.
COP30’da ülkeler 59 Belem Uyum Göstergesi üzerinde uzlaştı. Ancak bu göstergelerin nasıl geliştirileceği ve uyum finansmanının nasıl takip edileceği konusunda bazı sorunlar devam ediyor.
Antalya’daki görüşmelerde ülkeler bu teknik anlaşmazlıkları çözmeye çalışacak. Özellikle uyum finansmanını 2035’e kadar üç katına çıkarma hedefinin nasıl izleneceği önemli bir soru olacak.
Türkiye COP31’i uygulama zirvesine dönüştürmek istiyor
Türkiye, COP31’i bir uygulama COP’u olarak konumlandırmayı hedefliyor. Bu yaklaşım, önceki iklim zirvelerinde alınan kararların sahada hayata geçirilmesini amaçlıyor.
Bu kapsamda şirketler, yatırımcılar, şehirler, yerel yönetimler ve sivil toplum kuruluşları daha etkin rol üstlenecek. Türkiye’nin açıkladığı eylem gündemi de farklı alanlarda somut hedefler içeriyor.
Öne çıkan başlıklar arasında elektrifikasyon, atık yönetimi, dirençli şehirler ve döngüsel ekonomi bulunuyor. Türkiye, elektrik enerjisinin nihai enerji tüketimindeki payını 2035’e kadar yüzde 35’e çıkarmayı hedefliyor.
Ayrıca küresel atık artışını aynı tarihe kadar yarıya indirme hedefi öne çıkıyor. Konut sektöründe enerji tüketim yoğunluğunu en az yüzde 25 azaltmak da gündemde. Bunun yanında dünya genelinde yeniden kullanılan materyallerin oranını en az yüzde 15’e çıkarma hedefi bulunuyor.
Okyanusların iklim değişikliğiyle ilişkisi ve yapay zekânın enerji tüketimi de eylem gündemindeki diğer konular arasında yer alıyor.
Türkiye ayrıca “İklim Uygulama Köprüsü” adlı girişimi tanıttı. Murat Kurum, bu girişimin ülkelerin ulusal iklim hedefleriyle ekonomik politikaları arasında daha güçlü bağ kuracağını belirtti. Girişim, özel sermayenin emisyon azaltım projelerine yönelmesini de kolaylaştırmayı amaçlıyor.
COP31’de hangi sorular yanıt bekliyor?
Antalya’daki zirvenin başarısını yalnızca alınacak kararlar değil, bu kararların nasıl uygulanacağı da belirleyecek. Öncelikle gelişmiş ülkeler iklim finansmanı konusunda daha somut taahhütler verecek mi? Ayrıca adil geçiş mekanizması için kalıcı bir finansman modeli kurulabilecek mi?
Bunun yanında ülkeler fosil yakıtlardan uzaklaşma konusunda ortak bir yol haritasında buluşabilecek mi? Emisyon azaltım programının geleceği ve iklim değişikliğine uyum hedefleri de yanıt bekleyen sorular arasında.
Türkiye’nin ev sahipliği yaptığı COP31, bu başlıklarda uzlaşma arayışına sahne olacak. Antalya’daki müzakerelerin sonuçları, küresel iklim politikalarının önümüzdeki yıllardaki yönünü etkileyebilir.
Haber Yolu’nu Facebook ve X üzerinden takip ederek en güncel gelişmelerden haberdar olabilir, haberlerimizi daha fazla kişiye ulaştırmak için paylaşabilirsiniz.