İsrail’de seçmenler bugün genel seçim için sandık başına gidiyor. Başbakan Binyamin Netanyahu, iktidarını korumak için yarışırken en güçlü rakiplerinden Gadi Eisenkot da hükümet değişikliği hedefiyle kampanya yürütüyor. Seçim sonuçları, Gazze politikası kadar Türkiye-İsrail ilişkilerinin geleceği açısından da önem taşıyor.
7 Ekim 2023’te Hamas öncülüğündeki Filistinli grupların İsrail’e düzenlediği saldırıların ardından seçmenler ilk kez sandık başına gidiyor. Saldırılarda yaklaşık 1.200 kişi hayatını kaybetti, 251 kişi rehin alındı. Gazze Sağlık Bakanlığı ise İsrail’in saldırılarında 74 binden fazla Filistinlinin yaşamını yitirdiğini bildiriyor.
Son kamuoyu araştırmaları, Netanyahu’nun Likud Partisi ile Eisenkot’un liderliğindeki Yashar arasında yakın bir yarışa işaret ediyor. Ancak İsrail’de seçmenler doğrudan başbakanı değil, parlamentodaki partileri seçiyor. Bu nedenle seçim sonrasında koalisyon görüşmeleri belirleyici rol oynayacak.
Netanyahu’nun koalisyonunda aşırı sağcı partiler var
Netanyahu, seçime Likud Partisi’nin lideri olarak katılıyor. İktidar blokunda Yahudi Gücü ve Dini Siyonizm gibi aşırı sağcı partiler de bulunuyor. Bu partiler, işgal altındaki Batı Şeria’nın ilhakını ve Filistinlilerin Gazze’den ayrılmasını savunan politikaları destekliyor.
Likud içinde de Filistinlilerin Gazze’den ayrılmasını isteyen siyasetçiler var. Netanyahu ise kendisini “Bay Güvenlik” olarak tanımlıyor. Başbakan, 7 Ekim saldırılarından sonra yürüttüğü askeri operasyonları güvenlik politikalarının bir parçası olarak öne çıkarıyor.
Bununla birlikte Netanyahu, saldırılardan önce ve saldırı sırasında yaşanan güvenlik açıkları nedeniyle eleştirilerle karşılaşıyor. Rakipleri, hükümetin bu başarısızlıklar için hesap vermesi gerektiğini savunuyor.
Gadi Eisenkot, Netanyahu’ya karşı hangi politikaları savunuyor?
Netanyahu’nun önemli rakiplerinden Gadi Eisenkot, 2019’a kadar İsrail ordusunun genelkurmay başkanlığını yürüttü. Gazze’deki savaşın ilk aylarında oğlunu kaybeden Eisenkot, bir dönem Netanyahu’nun savaş kabinesinde görev yaptı.
Ancak Eisenkot, 2024’te hükümetin savaş politikalarına tepki göstererek görevinden ayrıldı. Ardından 2025’te merkez sağ çizgide konumlandırdığı Yashar Partisi’ni kurdu. Kampanyasında özellikle 7 Ekim saldırılarına yol açan güvenlik zafiyetleri için hesap verilmesini istiyor.
Eisenkot’un Türkiye hakkındaki açıklamaları ise Netanyahu’nunki kadar sert ve kapsamlı bir çizgi ortaya koymuyor. Buna rağmen eski genelkurmay başkanı, Türkiye’nin Suriye’deki etkisini İsrail’in güvenliği açısından önemli görüyor. Ayrıca Gazze’ye yönelik barış planında Türkiye’nin rolüne daha önce itiraz etti.
Dolayısıyla Eisenkot’un olası hükümetinde Türkiye politikasının nasıl şekilleneceği henüz net değil.
Bennett ve Lapid’in Türkiye yaklaşımı farklılaşıyor
Netanyahu karşıtı blokta eski başbakan Naftali Bennett ile eski dışişleri bakanı Yair Lapid de öne çıkıyor. İki siyasetçi, 2022’de Türkiye ile İsrail arasındaki diplomatik ilişkilerin normalleştiği dönemde iktidarda bulunuyordu.
Ancak Bennett, son yıllarda Türkiye’ye yönelik sert açıklamalar yaptı. Eski başbakan, Türkiye’yi “Yeni İran” olarak nitelendirdi ve Ankara’nın bölgesel etkisine ilişkin kaygılarını dile getirdi.
Lapid ise Türkiye ile ilişkiler konusunda farklı bir yaklaşım sergileyebiliyor. Yine de iki liderin olası bir koalisyonda izleyeceği ortak politikanın ayrıntıları belirsizliğini koruyor.
Avigdor Lieberman’ın liderliğindeki Yisrael Beiteinu da Netanyahu karşıtı siyasi seçenekler arasında yer alıyor. Milliyetçi sağ çizgideki parti, Filistinlilerle nüfus ve toprak mübadelesini savunuyor. Ayrıca aşırı sağcı ve dinî partilerin bazı ayrıcalıklarına karşı çıkıyor.
Yair Golan, Türkiye ile çatışma riskine dikkat çekiyor
Demokratlar Partisi’nin lideri Yair Golan, İsrail siyasetinin merkez sol kanadında yer alıyor. İsrail ordusunda üst düzey görevlerde bulunan Golan, Netanyahu hükümetinin Suriye’deki askeri hamlelerini eleştirdi.
İsrail’in Suriye’deki bir hava üssüne yönelik saldırısını değerlendiren Golan, bu adımın Türkiye ile çatışma riskini artırabileceğini savundu. Ayrıca operasyonun İsrail’in ABD başta olmak üzere müttefikleriyle ilişkilerine zarar verebileceğini söyledi.
Golan’ın bu açıklamaları, İsrail muhalefetindeki bazı isimlerin Türkiye ile doğrudan çatışma ihtimaline karşı temkinli yaklaştığını gösteriyor. Ancak bu tutum, Türkiye ile ilişkilerin mutlaka normalleşeceği anlamına gelmiyor.
İsrail kamuoyu Türkiye ile ilişkiler hakkında ne düşünüyor?
İsrail Bölgesel Dış Politika Enstitüsü Mitvim’in haziran ayında yayımladığı ankete göre katılımcıların yüzde 54’ü, Türkiye ile ilişkileri düzeltmek için diplomatik girişimlere destek veriyor. Buna karşılık katılımcıların yüzde 28’i Türkiye’yi güvenlik tehdidi olarak görüyor ve İsrail’in Türkiye’nin bölgesel etkisini sınırlandırmasını istiyor.
Bu sonuçlar, İsrail kamuoyunda Türkiye konusunda farklı yaklaşımların bulunduğunu gösteriyor. Bir kesim diplomasi yoluyla ilişkilerin iyileşmesini isterken diğer kesim güvenlik kaygılarını ön planda tutuyor.
Netanyahu ise seçim kampanyasında Türkiye ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a yönelik sert söylemler kullandı. Erdoğan’ın fotoğrafını İran ve Hizbullah liderlerinin yanı sıra New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani’nin de yer aldığı bir seçim afişinde kullandı. Bu adım, Türkiye karşıtlığının seçim gündemindeki görünürlüğünü artırdı.
Öte yandan Ankara ile Tel Aviv arasında Suriye’de olası çatışmaları önlemeye yönelik temas ve mekanizmalar da gündeme geldi. Böylece iki ülke arasındaki siyasi gerilime rağmen güvenlik alanında iletişim ihtiyacı devam etti.
Arap partileri hükümetin kurulmasında belirleyici olabilir
İsrail nüfusunun yaklaşık beşte birini Filistinli ve Arap kökenli vatandaşlar oluşturuyor. Bu seçmenleri temsil eden Arap partileri, parlamentodaki sandalye dağılımı açısından önem taşıyor.
Ortak Arap Listesi ile Ra’am, seçimde Arap seçmenlerin desteğini almaya çalışıyor. Mansur Abbas liderliğindeki Ra’am, 2021’de Bennett ve Lapid’in koalisyonuna katılarak İsrail tarihinde hükümette yer alan ilk Arap partisi olmuştu.
Ancak Yahudi partilerinin büyük bölümü Arap partileriyle resmî koalisyon kurmaya sıcak bakmıyor. Buna rağmen Arap partileri, hiçbir blok 120 sandalyeli parlamentoda çoğunluğu sağlayamazsa dışarıdan destek vererek hükümetin kurulmasında rol oynayabilir.
İsrail’de bir hükümetin güvenoyu alabilmesi için parlamentodaki 120 sandalyenin en az 61’ini destekleyen bir çoğunluk gerekiyor. Bu nedenle seçim sonuçlarının ardından partiler arasındaki görüşmeler büyük önem taşıyacak.
Seçim Gazze ve Batı Şeria’yı nasıl etkileyebilir?
Seçimin sonuçları, İsrail’in Gazze ve işgal altındaki Batı Şeria politikalarını da etkileyebilir. Netanyahu’nun yeniden iktidara gelmesi durumunda mevcut güvenlik yaklaşımını sürdürmesi bekleniyor. Koalisyonundaki aşırı sağcı ortaklar ise Filistinlilerin Gazze’den çıkarılması ve Batı Şeria’daki yerleşimlerin genişletilmesi gibi talepleri savunuyor.
Eisenkot da Hamas’ın Gazze’deki yönetimini sona erdirmeyi hedefliyor. Bu amaçla askeri yöntemlerin yanı sıra ABD öncülüğündeki diplomatik girişimlerden yararlanmayı savunuyor. Ancak Eisenkot, Filistin’in bağımsız devlet olarak kurulmasını öngören iki devletli çözümü desteklemiyor.
Batı Şeria konusunda ise iki siyasetçi arasında bazı farklılıklar bulunuyor. Netanyahu mevcut yerleşim politikasını sürdürmek istiyor. Eisenkot da bazı yerleşimleri destekliyor ancak Batı Şeria’yı bölecek E1 yerleşim projesine karşı çıkıyor. Ayrıca aşırılıkçı Yahudi yerleşimcilerin Filistinlilere yönelik saldırılarını eleştiriyor.
Sonuç olarak İsrail seçimleri yalnızca Netanyahu’nun siyasi geleceğini belirlemeyecek. Yeni hükümetin yapısı, Türkiye ile ilişkilerden Gazze’deki savaşa ve Batı Şeria’daki yerleşim politikasına kadar birçok başlıkta etkili olacak. Ancak seçim sonrasında izlenecek dış politikanın yönünü, kurulacak koalisyonun ortakları ve alacağı kararlar belirleyecek.